Валерий Брумелийн намтараас

Валерий Брумел
Оросын алдарт тамирчин, өндрийг харайгч
Олимп, дэлхийн 6 удаагийн аварга, дэлхийн
дээд амжилтыг гурван удаа шинэчлэн тогтоогч

1) Улаан хоолой өөд халуу оргиж бөөлжис цутган байгаагаа мэдрэн, тэдний араас арай гэж л биеэ авч явав. Ганцхан тэсвэрлэх хэрэгтэй. Гагцхүү тэсвэрлэх. Цаг тутам, өдөр бүр тэсвэрлэх .Ходоодны үрэвсэлд шаналж, дайчин шонхруудын араас байдаг чадлаараа зүүгдэхийг хичээж байхдаа тэдний хэн нь ч миний чигчийд ч хүрэхгүй болно гэдэгт би сохроор итгэдэг байв. Цаг нь ирэхэд би үүнийг үзүүлнэ. Бүх дэлхийд. Ес дэх километр дээрээс бие тавигдаж, амьсгаа задраад орчин тойрныхоо юмыг дахин харав. Дахиад 3 км гүйх үлджээ. Дараа нь арван минутын завсарлагааны дараа, бүтэн хагас цаг штангаар хичээллэж, дараа нь хагас цаг сагсан бөмбөг зөөлөн тоглож, эцэст нь бүрэн чадлаараа хоёр зуун метрт арван удаа гүйнэ. Өдөр бүр шахам ийм байдлаар дасгал хийнэ. Дасгалжуулагч “Би барьж байхгүй, явж болно. Хэн тэсвэрлэж чадна, тэр л ялна” гэж хэлэв. Энэ үеэс хойш би сул байдлаа аль болохоор бүгдээс нуухыг хичээдэг болсон билээ.

2) Москвагийн Лужникт болсон тэмцээнд бүгдийн, тэр тусмаа өөрөө ч санаандгүйгээр 2.17 харайж задгай стадионы хувьд Европын шинэ аварга амжилт тогтоов. Би гараагаа хоёр метрээс эхлэв. Yүнийг том биш хайс шиг л давав. Дараа нь 2.05, 2.08, 2.11 -ийг хоёр метр шиг мөн л хөнгөн давав. Гайхалтай нь би сэтгэл догдлохгүй, чичирч салганахгүй, харин ч туйлын тайван байлаа. “Нөхцөл бүрдээд байхад үүнийг ашиглах л хэрэгтэй” гэж өөртөө хэлэв. Би шүүгч нар руу очиж шууд 2.17 гэж захиалав. Энэ нь европын өмнөх аваргаас яг нэг сантиметрээр өндөр байлаа. Дасгалжуулагч маань над руу гүйж ирэн “Солиоров уу чи. 2.14 чиний хувийн дээд амжилт. Тэгэхээр 2.11 дээрээ үлд! Битгий тэнэглэ!” гэж зандрав. Би татгалзан толгой сэгсрээд “Хожимдчихлоо” гэж хэлэн хэдийн тохируулж тавьсан хөндлөвч рүү заав. Энэ бол Европын шинэ амжилт гэдгийг стадионд зарлахад үзэгчид сэтгэл түгшин чимээ аниргүй боллоо. Тэгээд ч харайж чадлаа. Харайлтын хонхроос босож гарахдаа эхлээд дасгалжуулагчийнхаа гайхаж бүлтийсэн нүдийг харж, дараа нь үзэгчдийн бахдаж бахархсан хашгиралдааныг сонсов. Энэ үед намайг үнэсэж, тэвэрч, гар барьж, сэгсэрч байсан боловч өөр зүйл сэтгэлийг маань эзэмдэн байлаа. Би ирээдүйгээ мэдэж болох юм гэдгийг өөртөө нээлээ. Энэ бол үнэтэй олдвор байлаа.

3) 1960 он Ромын олимп
Жон Томасыг харцгаалаа. Би дэлхийн аварга тамирчныг анх удаагаа харж, харцаа салгаж чадахгүй байв. Хүч тэнхээтэй, цэх шулуун биетэй, өндрөөрөө 198 сантиметр, чийрэг тамирчин байлаа. Түүний сунамтгай байдал л гайхалтай байв. Жон Томас бие халаалтын үед хөл бөмбөгийн хаалганы шонгоос бариад баруун хөлөө газраас хөндийрүүлэхгүйгээр зүү хөлийнхөө өлмийг хөндлөвчид амархан хүргэж байлаа. Ерөнхийдөө өрсөлдөгчөө хараад хувцсаа солих, түүнтэй нэг талбайд харайх хүсэл даруй алга болов. Yүний дараа бид түүний гайхалтай дасгалын гэрч боллоо. Тэрээр шууд 2.05 -аас эхлэв. Дараа нь 2.10, 2.12, 2.15-ыг яг л тохирсон мэт харайв. Глухов, Габидзе бид гурав шантарсан байдалтай суугааг дасгалжуулагч маань хараад “ Зүгээр, хүүхдүүдээ! Энэ үзүүлэлт түүнийг баллана. Тэр байдгаа шавхчихлаа, яг тэмцээн дээр бол үхээнц амьтан болно” гэж хэллээ. Бид түүнд итгэсэнгүй.

4) 15 хүн шувтаргын тэмцээнд шалгарлаа. Тэдний тоонд манайхан бүгдээрээ, мэдээж Жон Томас оров. Жинхэнэ тэмцээн эхэллээ. Дасгалжуулагч “Тэмцээнд оролцогчид олон байна, ямар нэг ном олж унш” гэж зөвлөв. Анхныхаа оролдлогоор 2.03-ыг давав. Дараа нь хориод минутын дараа 2.06-г төвөггүй харайв. Хүлээж суух зуураа номоо уншиж байсан бөгөөд энэ нь сэтгэл зовоохгүй, дэмий хүчээ алдахгүй, өрсөлдөгчөө анзаарахгүй байхад тустай юм хэмээн бодож суулаа. Гучин минутын дараа хөндлөвчийг 2.09 дээр өргөлөө. Бас л хөнгөхөн гүйн харайсан боловч гэнэт хөндлөвчийг унагав. Наад номоо болиоч гэж дасгалжуулагч хашгирав. Нэг унш, нэг боль гээд л хэмээн уурлаж, би тэгэхээс тэг гэж дасгалжуулагчдаа номоо харуулан дахин нээв. Гэвч миний бүх өрсөлдөгчид 2.09 -ийг давахыг би нүднийхээ булангаар ажиглаж байсан учир уншсан зүйл толгойд орохгүй байв. Санаандгүй байтал Габидзе над руу хүрч ирэн “Чи юу гэж маяглаад байгаа юм бэ? Чи хэвийн байдлаасаа гарчихаад байгаа юм биш үү. Босож биеийнхээ чилээг гарга!” гэж хэлэв. Би үгэнд нь орон жаахан хөдлөөд харайсан боловч хөндлөвч дахиад л хангир жингэрхийн газар унав. Би харайлтын хонхроос газар шагайн бээрчихсэн юм шиг босож ирэв. Айдас намайг хөдөлгөөнгүй болгожээ. Габидзе дахиад над руу ирж “Биеэ халаа! Хөлсөө гартал!” хэмээн тушаав. Би ялагдалд хүргэх ховсонд ороод байлаа. Гүйцээ! Шившгийн юм. Бие халааж байтал гэнэт миний уур хүрээд явчихав. Өөрийн сайрхуу, мохуу, айж сүрдсэнд уур хүрэв. Уур хилэн минь буцалж хөндлөвчийг тас татаад хаяхад бэлэн, хүчтэй түлхэлт хийн харайхад дээгүүр нь өд мэт хөнгөн давав.

5) 2.12-ыг харайсны дараа Жон Томас, Габидзе, Глухов бид дөрөв үлджээ. Габидзе,
Глухов бид хоёрыг дуудаад үзэгчдээр дүүрсэн индэр лүү зааж “Тэд Жонын талд байна. Тэдний тэр байдлыг өөрчлөх хэрэгтэй. Тэгвэл Жон шантарна” гэж хэлэв. Шинэ өндөр дээгүүр Жон хамгийн түрүүнд харайв. Хөндлөвч хангир жингэрхийн унахад үзэгчид дуу алдацгаан түгшиж эхлэв.Америкийн тамирчин амжилтгүй болсондоо итгэж чадахгүй байв. Хор шар нь хөдөлсөн тэрээр хоёр дахь оролдлогоор шууд харайхаар буцан гүйхэд шүүгч нар ээлжээ хүлээ гээд зөвшөөрсөнгүй. Жон гараа ууртай савж, түрүүлэх ёстой хүн чинь яагаад 2.14-ийг давж чаддаггүй билээ гэж өөртөө итгэж ядан зогсоно. Би Жон Томасыг харан түүний зан авир дахь цоорхойг мэдрэв. Габидзен харайх ээлж болов.Тэр их догдолж байлаа. Түүний дээд амжилт 2.12 байсан. Гэтэл одоо 2.14-ийг харайх гэж байдаг. Дохионы дараа Габидзе догшноор ухасхийн анхны оролдлогоор өндрийг авав. Yзэгчид гайхсан янзтай чимээгүй болов. Би ч бас үүнд итгэж чадахгүй байлаа. Одоо Жон Томасын тухай ярихгүйгээр Глухов, Габидзе бид гурав эвлэршгүй өрсөлдөгчид боллоо. Би дахин хөндлөвчийн өмнө гарч зогслоо. Харайхын өмнө “Габидзе азаар 2.14-ийг харайсан боловч дараагийн өндрийг чадахгүй. Миний дээд амжилт 2.17. Би энэ өндрийг харайж чадвал ялагч болно. Олимпийн аварга болно. Гагцхүү ялах л хэрэгтэй!” гэсэн бодол намайг эзэмдэж техник, тактик бүгдийг мартав. Тэгээд байдаг чадлаараа харайхдаа хөндлөвчийг өвдгөөрөө цохин унагах нь тэр. Глухов гүйлээ, бас адилхан унагав. Жон Томас хоёр дахь оролдлогоо хийхээр гарахдаа алтан загалмайгаа майкныхаа цаанаас гаргаж ирээд залбирч эхлэв. Тэр арайхийн хөндлөвчний нөгөө талд гарлаа. Би хоёр дахь удаагаа хөндлөвчний өмнө зогслоо. “Ямар ч өндрийн өмнө зогсож байхдаа харайлтын элементүүд, техник, тактикын бодож бай” гэсэн дасгалжуулагчийнхаа үгийг бодон харайлаа. Хөндлөвчин дээгүүр их бууны сум шиг л үсрэн давлаа. Анх удаа алга ташилт цуурайтав. Тэр өндрийг Глухов ч бас гурав дахь оролдлого дээрээ давлаа. Хөндлөвчийг 2 метр 16 сантиметр дээр өргөлөө. Би өөртөө “Надаас өөр хэн ч ялахгүй. Жон бараг шантарсан. Габидзед хоёр дахь гайхамшиг тохиолдохгүй. Глухов миний өрсөлдөгч биш. Чухамхүү 18 насандаа би л олимпийн аварга болно ” гэж хэлэв. Яах гэж энэ үгийг би өөртөө хэлэв ээ? гэж би одоог хүртэл харамсдаг. Тэгээгүй бол өөдгүй муу амьсгаа бөглөрөхгүй, тэгж чичрэхгүй байсан. Жон анхныхаа оролдлогоор харайхаар шийдэмгий гарсан боловч чадсангүй. Габидзе өндөр рүү харайхаар зүтгэлээ. Хоёр дахь гайхамшиг тохиолдох нь тэр. Габидзег доош унаснаас хойш хөндлөвч жаахан чичигнэн хөдлөв. Габидзен бие эвгүй байдалд хөдөлгөөнгүй болон хөндлөвчийг нүдээрээ ховсдох мэт хэдэн хором харав. Хөндлөвч байрандаа зогслоо.Цэнгэлдэх хүрээлэн чих дөжрөм алга ташилтаар дүүрэв. Yгүй! Yгүй! Ямар аргаар ингэв гэж би дотроо хашгирав. Хожим нь би ганцхан туршлагаараа ингэсэн болохыг ойлгосон юм.
Эхний оролдлогоор Глухов бид хоёр бас чадсангүй. Хоёр дахь оролдлогоороо Жон
Томас бас анхныхаа харайлтыг давтав. Би хоёр дахь харайлтаараа цаана нь гарахад тэнгэр нижгэнэх мэт хамгийн чанга алга ташилтыг амьдралдаа анх сонсов. Жон, Глухов нар дараа дараагийн оролдлогоор энэ өндрийг давж чадсангүй. Бид хожицгоожээ. Габидзе бид хоёр хоёул ядарсан байсан тул дараагийн 2.18 өндрийг хэн хэн нь давж чадсангүй. Габидзе анхны оролдлогоор харайснаараа олимпийн аваргын алтан медаль авлаа.

/Александр Лапшин “Өөртөө итгэлтэй бай ” /

Бенжамин Франклины намтараас

Бенжамин Франклин
Америкчуудын бишрэн хүндэтгэдэг хүний нэг.
Хэвлэгч, дипломатч, философич, эрдэмтэн,
улс нийгмийн нэрт зүтгэлтэн.

1) Би айлын 15 дахь хүүхэд. Миний ах нар бүгд янз бүрийн худалдааны төрлөөр дагалдан ажилтан хийдэг байлаа. Харин намайг найман настайгаас минь сүмийн ажилтан болгох зорилгоор нэгэн тусгай сургуульд явуулсан юм. Би багаасаа уншиж сурсан бөгөөд яг хэдэн настайдаа уншиж сурснаа сайн санадаггүй. Энэ нь намайг сургуульд сайн сурах байх гэсэн итгэлийг аавд минь өгсөн байж болох юм. Сургуульд ороод эхний үед би онцгой сайн сурагч байж чадаагүй. Гэвч аажим аажмаар ахисаар би тэр жилд ангийн дундаж сурагчаас тэргүүний сурагч болтлоо өсч хөгжиж чадсан. Жилийн эцэс гэхэд би өөрийн дээд ангийн хичээлийг үзэж эхэлсэн байлаа.

2) Гэвч тэр үед аав маань бодлоо өөрчлөв. Нэг талаас өөрийн агуу том гэр бүлийг авч явахад түүнд бэрхшээлтэй байлаа. Нөгөө талаас намайг амьдралд хэрэгцээтэй зүйлст сургая гэж бодсон биз. Ингээд тэр тусгай сургуулиас намайг гаргаж Жорж Броунел гуайн сургуульд бичиг, тоо заалгахаар болов. Багшийнхаа ачаар би удалгүй дажгүй сайн бичиж сурсан боловч тооны ухаанд бүтэлгүйтэж, ямар ч ахиц гарахгүй байлаа.

3) Арван настайдаа би гэртээ буцан ирж аавынхаа лааны үйлдвэрлэлд туслах болов. Лааны гол тасдах, лааг хэвэнд цутгах, дэлгүүрт хүргэж, захиалга хүлээн авах зэрэг ажлыг би хийдэг байлаа. Худалдааны ажил надад таалагддаггүй байсан бөгөөд миний зүрх сэтгэл тэнгис, далайд татагдсан байлаа. Гэвч аав минь энэ хүсэл тэмүүллийг маань эрс эсэргүүцдэг байсан. Манайх устай ойрхон байдаг тул би багаасаа усанд сэлж сурсан бөгөөд завь, усан онгоц жолоодож чаддаг байлаа.Yеийн хүүхдүүдтэй завь, усан онгоцоор аялаж байх үед ямар нэг бэрхшээл гарах, эсвэл удирдан жолоодох хэрэгцээ гарсан үед би ихэвчлэн манлайлагч болж шийдвэр гаргадаг байлаа.

4) Аав маань бие хаа сайтай, хүч тэнхээ ихтэй, хөгжмийн бага зэргийн авъяастай, цэвэрхэн сайхан хоолойтой хүн байв. Мөн аав бага зэргийн техникийн авъяастай, бусад худалдаачдын арга хэрэгслийг хэрэглэхдээ гарын дүйтэй байсан. Түүнийг ихэс дээдсүүд байнга урьж дуудах бөгөөд үзэл бодлыг нь асууж, зөвлөгөө хүсдэг байлаа. Эдгээрээс гадна аав маань хувь хүмүүст шийдвэр гаргах, хүнд нөхцөл байдлаас гарахад нь тусалж, маргалдсан талуудыг эв зүйгээ олоход нь шүүгчийн үүрэг гүйцэтгэдэг байсан юм.

5) Аав маань өөрийн хөршүүд болон ойр дотнын найзуудтайгаа яриа дэлгэн суух дуртай байсан.Ярианыхаа сэдвийг хүүхдүүдийнхээ оюун ухааныг хөгжүүлэхэд зориулан сонгодог байв. Энэ зорилгоор аав маань амьдралын сайхан нь юу вэ?, амьдралд юуг анхаарах ёстой вэ?, энэ хүн зөв хувцаслаж уу? энэ нь эрүүл мэндэд нь хортой юу? сайхан амт, муухай муу амт гэж юу вэ? гэсэн тодорхой асуудалд бидний анхаарлыг хандуулдаг байлаа.

6) Аав, ээжид маань ямар нэгэн өвчин тусаж байсан эсэхийг би мэдэхгүй. Аав маань 89, ээж 85 насалсан юм. Тэд байнгын хөдөлмөр, хийж бүтээх ажил үйлсээр 55 жил бие биенээ хайрлан амьдрахдаа 18 хүүхдийг өсгөж, хүмүүжүүлсэн бөгөөд эдгээрээс 7 хүүхэд нь олонд нэртэй хүн болсон юм.

7) Би аавынхаа бизнест туслан цааш хоёр жил ажиллахад 12 настай болсон бөгөөд бизнест дургүй хандлага маань хэвээрээ л байлаа. Аав намайг дагуулан мужаан, өрлөгчин,токарьчин, гагнуурчин зэрэг хүмүүс хэрхэн ажиллаж байгааг харуулан, зааж сургадаг байв. Энэ нь хожим амьдралд маань маш их тус болсон. Би үүний ач тусаар гэртээ бусдын туслалцаагүйгээр аар саар мужааны ажил хийж, туршилт судалгаандаа шаардлагатай машин зохион бүтээж чаддаг болсон.Эдгээр нь миний зохион бүтээх чадварыг хөгжүүлсэн юм.

8). Бага наснаасаа би ном унших дуртай байсан. Гартаа орж ирсэн бүх мөнгөө ном худалдан авахад зарцуулдаг байв. Аавын маань номын сан цомхон, тодорхой төрлийн номуудаас бүрддэг байсан бөгөөд тэдгээрийн ихэнхийг нь би уншчихсан байлаа. Гэвч энэ нь надад хангалтгүй санагдаж, илүү ихийг мэдэх юмсан гэсэн хүсэл мөрөөдөл намайг эзэмдэнэ. Олон ном худалдан авахад мөнгө их орох тул уншсан номоо буцаан худалдаж дараагийн номоо худалдан авахад ашигладаг байв. Зарим номыг цэвэрхэн уншаад маргааш буцаан өгье гэж гуйж аваад шөнөжин уншиж дуусгаад өглөө нь аваачиж өгнө.

/Б.Франклиний интернетийн сайтаас/

П.Очирбатын намтараас

Монгол улсын анхны ерөнхийлөгч, инженер, судлаач эрдэмтэн, улс төрийн нэрт зүтгэлтэн П.Очирбат


1) Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын 8 дугаар багийн нутаг Бунхант гэдэг газар ард Гонсийн Гэндэнжавын гэргий Цогтын Пунсалмаагаас би төржээ. Түдэвтэй гэдэг нь мөнх цаст уул юм. Сарлагийн бух тошсон морин жилийн өвлийн адаг сарын эхээр намайг төрөхөд Дэмбэрэл Yмбээ буюу Сэрээтэр ахын ээж эх барьж авсан гэдэг. Тэр үед боловсон эмнэлэг байсангүй. Мэргэжлийн эх баригч байсангүй. Төрөх орыг шээзгий, ариутгасан даавууг өтөг, эх баригчыг Yмбээ орложээ.
Монголын хөдөө үнэхээр ариун дагшин газар, манай өвөлжөөнөөс алсын уулс тал
хөндий эргэн тойрон алган дээр байгаа мэт ил харагддаг. Гол хоржигнон урсахыг сонсч зэрлэг ургамлын үнэр нар салхи шингэсэн цэнгэг агаар амьсгалж бие сэтгэл байгаль ертөнцтэй нэгдэн уусаад сэтгэлд өөрийн эрхгүй ямрыг бүү мэд аялгуу эгшиглэн баяр баясгалан төрнө. Миний нутаг тэгш сайхан хангай даа.

2) Эцэг минь багад нас барж монголчуудын зан заншлаар хөвүүн надаар өрхийг
овоглох болсон юм. Хүүхдээр өрх гэрийг овоглох нь түүнд бүр багаас нь үүрэг хариуцлага оногдуулж хүмүүжүүлдэг. Ээж хоолныхоо дээжийг надад аягалж багийн дарга ирэхэд гэрийн эзэн тэр суунаа гэж намайг заадагсан. Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын наймдугаар багийн 1947 оны VIII сарын найманд явуулсан тоо бүртгэлд “ Гэндэнжавын Очирбат таван настай, эрэгтэй, халх, малын ажилтай, Цогтын Пунсалмаа 30 настай эмэгтэй нөхөргүй монгол бичиг шинэ үсгээр уншиж бичиж чадахгүй. Сургуульд яваагүй малын ажилтай. Гэндэнжавын Жамбалралди 1 настай. Мал нь адуу 1, үхэр 5, сарлаг 5, тугал бүгд 4, хонь 23, хурга 10, ямаа 2, ишиг 1 ” гэж бүртгэжээ. Ийнхүү би таван настайдаа өрх толгойлж монгол улсынхаа дансанд өрхийн ам бүлийн эхэнд бичигдэх болсон юм.

3) Нэг удаа ээжийг багийн хуралд явсан хойгуур орны ширдэг завсраас авдарны түлхүүрийг авч онгойлгож үзлээ. Тэнд зангидсан гарын чинээ домбон ёотон аяганы амсрын чинээ еэвэн байв. Ёотонг нь аваад хазаж эмтлэх гэсэн аманд багтахгүй тэгээд даагдах ч үгүй юм. Тэгэхээр нь усанд дүрээд сороод байсан чинь сайхан амттай байнаа. Сүүлдээ өрөөсөн талаасаа шүүр шиг сэвсийгээд сайртай гарын хирэнд өнхөрсөөр түнтийсэн зэгэл саарал өнгөтэй болоод ирдэг байна. Ингээд буцаагаад авдранд нь хийчихлээ. Дараа нь нөгөө еэвэнг аваад хээтэй ирмэгийг баахан мэрээд эргүүлж байранд нь тавиад авдрыг цоожилчихоод байж байтал ээж нэг хүнтэй буцаж ирлээ. Би тарьсан хэргээсээ гэмшиж барааны ард нуугдан гэрт болж буй яриаг чагнаж суув. Тэгтэл гай болж өнөө хамт ирсэн хүн Амбаа таваг өнгөлчихмөөр амттай юм байхгүй биз гэдэг байна шүү. За хэрэг бишидлээ гэж бодож суутал ээж дуу алдаад халаглаад явчихлаа. Би ч босон харайгаад жирийж гарлаа.
Зун цаг байсан юм. Ээж маань нарийхан бургасан шилбүүр бариад хойноос харайж явна шүү. Яах ийхийн зуургүй тахим дундуур тас гээд л явчихлаа. Гувруу гүйтэл хэд ороолгуулж аваад уйлаад үлдэж билээ. Эцэг багад үлдээж, эх минь ганцаар ядарсан ч хүний сайхан сэтгэл, зөв хүмүүжлийг бидэнд өвлүүлжээ.

4) Ерөнхий эрдмийн сургуульд 9 жил суралцаж 10 жилийн боловсрол олсон. Нэг жилийн өмнө боловч хоолондоо хүрч эхийгээ тэтгэхийн хүслэнд хөтлөгдөн тэмүүлсний минь үр дүн энэ.Эргэж ирэхгүй болоод ч тэрүү бага нас, сургуулийн жилүүд, оюутан үе хамгийн гэрэл гэгээтэй цаг цахилаад өнгөрсөн хараацай мэтээ. Төрийн хэрэг, хүндэтгэлийн ширээний цаана суугаа Очирбат гэнэн цайлган мөрөөдөл тэмүүлэл бүхий гучин хэдэн жилийн өмнөх Очирбаттай холбоотой. Сургуульд байхдаа пионерийн гишүүн, монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэлийн гишүүнд элсэж, эмэгтэй хүүхдэд захиа бичиж, эрэгтэй хүүхдүүдтэй гар зөрүүлж, бөмбөг өшиглөж, лаптуу тоглож хүүхдийн хийдэг бүхнийг хийж явлаа. Харин худлаа хэлж, хулгай хийж явсангүй. Манай ангийхан хоорондоо их эвсэг, хичээлдээ жигд сайн суралцдаг сахилга сайтай үлгэр
жишээч анги.

/П.Очирбат “Тэнгэрийн цаг” номноос товчлон авав/